klusadvies
Schakelaars

Schakelaars

1 stem

Moeilijkheidsgraad: Gemiddeld

Een schakelaar is meestal een tuimelknop om een lamp of apparaat aan te zetten. De schakelaar zit tussen de elektradraad en een schakeldraad. Deze schakeldraad gaat vervolgens weer naar een lamp of apparaat. De schakelaar stopt- of geeft de stroom juist door. In de meeste gevallen in huis gaat het om het aan- en uitzetten van een of meerdere lampen, maar sommige schakelaars zijn ook verbonden aan apparaten.    

 

Bekijk de benodigheden

soorten schakelingen 

Er zijn verschillende soorten schakelingen die je in je huis kunt gebruiken. Hieronder staan ze uitgelicht en kun je kijken welke het beste bij jouw situatie past. 

Schakelaars - Enkelpolige schakeling

Enkelpolige schakeling

Eén lamp aan- en uitschakelen vanaf één punt.

Schakelaars - Wisselschakeling

Wisselschakeling

Eén lamp schakelen vanaf twee verschillende punten.

Schakelaars - Serieschakeling

Serieschakeling

Voor het schakelen van twee lichtpunten vanuit één schakelpunt.

Schakelaars - Kruisschakeling

Kruisschakeling

Eén lamp aan- en uitschakelen vanaf drie verschillende punten.

Schakelaars - Dubbelpolige schakeling

Dubbelpolige schakeling

Voor schakelingen in vochtige ruimten, van binnen naar buiten schakelen of buiten.

2Schakelaars - Wissel-wisselschakeling

Wissel-wisselschakeling

Twee lampen aan- en uitschakelen vanaf drie verschillende punten.

soorten schakelaars 

Tuimelschakelaars

Vrijwel de meest schakelaars zijn tuimelschakelaars, die met de hand bediend worden. Door eenvoudig de tuimelknop te bewegen schakel je de stroom aan of uit. Voor 99% van de gevallen gaat het dan om het in- en uitschakelen van een lichtbron.

 

Inbouw of opbouw

Tuimelschakelaars worden in de meeste gevallen in de muur gemonteerd. Er zijn dan elektradraden en inbouwdozen in de muur verwerkt. Daarna wordt een inbouwschakelaar samen met een afdekraampje geplaatst. In alle moderne huizen is dat zeker het geval. Bij de wat oudere huizen of in schuren, waar geen ruimte is om elektra in te bouwen, zie je ook opbouw schakelaars. Deze worden samen met het leidingwerk óp de wand gemonteerd.

 

Soorten tuimelschakelaars

Afhankelijk van welke ruimte of welke delen in die ruimte je wilt verlichten kies je de juiste (tuimel)schakelaar.

 

Schakelaars - Enkelpolige schakelaar

Enkelpolige schakelaar

De enkelpolige schakelaar heeft twee contactklemmen. Deze is geschikt om vanuit een plek een lamp te bedienen. Hierbij gebruikt je de klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en de tegenoverliggende klem voor de zwarte schakeldraad, die naar de lamp leidt. De enkelpolige schakelaar raakt uit de handel en wordt vervangen door de wisselschakelaar, die meer mogelijkheden heeft.

 

Het symbool voor de enkelpolige schakelaar is:

enkelpolige schakelaar
Schakelaars - Wisselschakelaar

Wisselschakelaar

De wisselschakelaar heeft 3 contactklemmen. Deze is geschikt om vanuit een plek een lamp te bedienen. Hierbij gebruik je de klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en alleen de tegenoverliggende klem voor de zwarte schakeldraad, die naar de lamp leidt.

 

De wisselschakelaar is ook geschikt om samen met een tweede wisselschakelaar te zorgen voor een ‘hotelschakeling’. Bij een ‘hotelschakeling’ of ‘wisselschakeling’ kun je vanuit twee plekken eenzelfde lamp bedienen. Hierbij gebruik je bij de eerste wisselschakelaar een klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en de twee tegenoverliggende klemmen voor twee zwarte schakeldraden, die naar de tweede wisselschakelaar leiden. Bij deze tweede wisselschakelaar gebruik je twee klemmen voor de ‘aanvoerende’ zwarte schakeldraden en een tegenoverliggende klem voor een zwarte schakeldraad die naar de lamp leidt.

 

Het symbool voor de wisselschakelaar is:

Schakelaars - Wisselschakelaar symbool
Schakelaars - Serieschakelaar

Serieschakelaar

De serieschakelaar bevat eigenlijk twee enkelpolige schakelaars in een behuizing en heeft dus ook twee tuimel-knoppen. Deze schakelaar is geschikt om vanuit een plek meerdere lampen te bedienen. Hierbij gebruik je een gezamenlijke klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en per tuimelknop de klem voor twee zwarte schakeldraden die beide naar verschillende lampen leiden.

 

Het symbool voor de serieschakelaar is:

Schakelaars - Serieschakelaar symbool
Schakelaars - Kruisschakelaar

Kruisschakelaar

De kruisschakelaar heeft vier contactklemmen en fungeert als het ware als een soort tussenstation.  Deze is geschikt om samen met twee of meer gewone wisselschakelaars meerdere enkelvoudige ‘hotelschakelingen’ te creëren. Je kunt zo vanuit meer dan twee plekken eenzelfde lamp of groep lampen, bedienen. In trappenhuizen van flats worden deze schakelaars gebruikt.

 

Het symbool voor de kruisschakelaar is:

Schakelaars - Kruisschakelaar symbool
Schakelaars - 2-polige schakelaar

2-polige schakelaar

De dubbelpolige- of tweepolige schakelaar wordt vooral gebruikt in vochtige ruimtes en heeft vier contactklemmen. Deze schakelaar is geschikt om vanuit een plek een lamp te bedienen. Hierbij gebruik je de klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en de tegenoverliggende klem voor de zwarte schakeldraad, die naar de lamp leidt. Daarnaast gebruik je twee tegenoverliggende klemmen om de blauwe nuldraad te onderbreken of te verbinden. Het voordeel hiervan is dat het gehele elektra-circuit tussen lamp en schakelaar geheel vrij van elektrische stroom kan worden gemaakt.

 

Het symbool voor de dubbel-polige schakelaar is:

Schakelaars - dubbel polige schakelaar symbool
Schakelaars - Wissel-wisselschakelaar

Wissel-wisselschakelaar

De wissel-wissel schakelaar bevat eigenlijk twee enkelpolige schakelaars in een behuizing en heeft dus ook twee tuimelknoppen. Deze is geschikt om vanuit een plek meerdere lampen te bedienen. Hierbij gebruik je een gezamenlijke klem voor de aanvoerende bruine fasedraad en per tuimelknop de klem voor twee zwarte schakeldraden die beide naar verschillende lampen leiden.

 

Het symbool voor de wissel-wissel schakelaar is:

Schakelaars - wissel-wisselschakelaar symbool

schakelaars voor vochtige ruimtes 

Een aantal schakelaars zijn geschikt voor vochtige ruimtes, zoals schuren en kelders en zelfs voor buiten. De mate van bescherming tegen binnendringend vocht wordt uitgedrukt door het tweede cijfer van de IP-code. ‘0’ betekent helemaal geen bescherming tegen binnendringend vocht en ‘8’ betekent dat het zelfs beschermd is tegen verblijf onder water.

 

Schakelmateriaal voor bovengenoemde vochtige ruimtes en buiten moet een IP code hebben van minimaal IP44. Ze zijn dan ‘spatwaterdicht’. Dat betekent dus niet dat ze waterdicht zijn. Zeker bij buitengebruik is het verstandig om dergelijk schakelmateriaal tegen de regen te beschutten en bijvoorbeeld onder een afdakje te monteren.

 

Bij badkamers gelden ook strenge regels voor het gebruik van elektra en hanteren we een zone-indeling. In badkamers kun je alleen stopcontacten monteren in Zone 3: het gebied vanaf 3 meter van douche of bad. Alleen hier mag je stopcontacten plaatsen, mits deze geaard zijn en achter een aardlekschakelaar staan. Gewone tuimelschakelaars zijn dan ook vaak aan de buitenkant van de badkamer te vinden. Binnen worden vaak spatwaterdichte trekschakelaars of dubbelpolige schakelaars geïnstalleerd. Bekijk voor meer informatie ook het stappenplan elektriciteit in de badkamer.

andere soorten schakelaars 

Er zijn nog meer soorten schakelaars dan bovenstaande. Hieronder zie je welke opties je nog meer hebt voor je huis. 

2Schakelaars - snoerschakelaar

Snoerschakelaar

Snoerschakelaars worden veel gebruikt bij schemerlampen. Ergens tussen de stekker en de lamp zit de snoerschakelaar. Een handige snoerschakelaar is de voetschakelaar, maar de meest voorkomende snoerschakelaar blijft de tuimelsnoerschakelaar die je met de hand moet bedienen.

 

Een aparte snoerschakelaar is de snoerdimmer. Met een snoerdimmer kun je een lamp aan- en utizetten en je kunt de lichtintensiteit van de lamp aanpassen. 

Schakelaars - Sensorschakelaar

Sensorschakelaar

De infrarood sensorschakelaar, de schemerschakelaar en sensor-touchschakelaar zijn voorbeelden van sensorschakelaars. 

Infrarood-sensorschakelaars worden ook wel bewegingsschakelaar genoemd. De sensor detecteert bewegingen en veranderingen in de infra-rood stralen die bijvoorbeeld mensen uitzenden. Een bewegingsmelder is zowel binnen als buiten toepasbaar, mits deze voor buiten voldoet aan de minimale IP44 norm. Het licht gaat aan zonder dat je er iets voor hoeft te doen en gaat na verloop van tijd ook weer uit. 

 

Met de schemerschakelaar zorg je ervoor dat jouw verlichting aan gaat zodra het donker wordt en weer uit gaat zodra het licht wordt. 

 

De sensor-touchschakelaar wordt o.a. gebruikt bij spiegelverlichting in de badkamer. Het licht achter de spiegel gaat aan door een swipe bewerging over de sensor. 

Schakelaars - Kastschakelaar

Kastschakelaar

Een goed voorbeeld van een kastschakelaar is te vinden in iedere koelkast. Is de (koel)kast gesloten, dan duwt deze de schakelaar voortdurend in. Gaat de deur open, ontspant de schakelaar zich en zorgt hij voor sluitend stroomcircuit. De lamp gaat aan. Er zijn ook losse kastschakelaars te koop, voor bijvoorbeeld een kelder of kledingkast. 

Schakelaars - Standenschakelaar

Standenschakelaar

Een standenschakelaar is vaak gewenst bij mechanische afzuiging. Door de knop te draaien gaat een ventilator harder of zachter draaien.

2Schakelaars - Jaloezieschakelaar

Jaloezieschakelaar

De jaloezieschakelaar is verkrijgbaar in twee uitvoeringen. De eerste is een draaibare vorm: door de draaiknop naar links te draaien en gedraaid te houden, gaat bijvoorbeeld de zonwering of jaloezie omhoog. Draai je naar rechts,  dan gaan ze naar beneden.

 

Een tweede variant is de tuimeluitvoering. Doo de linker tuimelknop ingedrukt te houden gaat de zonwering omhoog en door de rechter tuimelknop ingedrukt te houden gaat deze weer omlaag.

Schakelaars - Trekschakelaar

Trekschakelaar

Een trekschakelaar wordt bediend door aan een touwtje te trekken. Door de trekbeweging wordt een sluitende schakeling gemaakt en gaat de lamp branden. Door opnieuw te trekken wordt de schakeling weer onderbroken. Dit is handig voor boven het bed of in de badkamer. Wil je er een in de badkamer gebruiken? Koop dan een spatwaterdichte versie.

Schakelaars - Tijdschakelaar

Tijdschakelaar

Een tijdschakelaar schakelt je apparaten of verlichting dagelijks per 15 minuten of per 30 minuten. Zo kun je, zonder dat je aanwezig bent, regelen dat er in of rond het huis bijvoorbeeld de verlichting aangaat en ook weer uitgaat.

Schakelaars - Draadloze schakelsystemen

Draadloze schakelsystemen

Met een draadloos KlikAanKlikUit domotica-systeem kun je al jouw lampen eenvoudig draadloos in- en uitschakelen. Als je een KlikAanKlikUit product, zoals een startpakket, hebt aangeschaft kun je deze eenvoudig gebruiken om het systeem stap voor stap uit te breiden met extra zenders en ontvangers. Zo kun je niet alleen de lampen draadloos in- en uitschakelen, maar ook de plafond spots dimmen, de zonwering of rolluiken openen of sluiten, een vijverpomp en de tuinverlichting aan- of uit schakelen, etc. De mogelijkheden zijn eindeloos.

Schakelaars - Dimmers

Dimmers

Met een dimmer kun je het licht aan- of uitschakelen én de lichtintensiteit van een lamp aanpassen naar jouw eigen behoefte.


In principe zijn alle soorten lampen verkrijgbaar in een dimbare variant en zijn er evenzoveel dimmers die hier bij passen. Lastig is dat niet iedere dimmer geschikt is voor elke soort verlichting. Laat je goed informeren om zeker te weten dat je de juiste dimmer aanschaft.